Groene tuin

Een wormenbak maken doe je met drie stapelbare emmers, een deksel, compostwormen en wat vochtig karton of blad. Twee emmers krijgen gaatjes voor de wormen en de afwatering. De onderste emmer blijft heel en vangt overtollig vocht op. Met deze bak kun je groente- en fruitresten omzetten in wormencompost. Je hebt er geen grote tuin voor nodig: een beschutte plek op een balkon, in de schuur of binnenshuis is genoeg. Dit heb je nodig om een wormenbak te maken Drie stevige, stapelbare plastic emmers of bakken en een passend deksel. Een boormachine voor de lucht- en afwateringsgaten. Een steen of blokje om ruimte te maken in de onderste emmer. Een stukje gaas of een schuin geplaatst takje als klimroute uit de opvangbak. Onbedrukt karton, versnipperd papier of afgevallen bladeren. Een handje compost en compostwormen, bijvoorbeeld tijgerwormen. Een kleine hoeveelheid ongekookte groente- en fruitresten. Hergebruik je emmers, kies dan exemplaren die schoon zijn en waarin geen schadelijke stoffen hebben gezeten. De bakken moeten stevig op elkaar staan. Hun bodems mogen niet zo diep in elkaar zakken dat er geen ruimte overblijft voor de wormen en de compost. Zelf een wormenbak maken in vijf stappen Boor gaten in twee emmers. Maak verspreid over de bodem gaten van maximaal ongeveer 9 millimeter. Daardoor kan vocht weg en kunnen de wormen tussen de emmers bewegen. Maak ook kleine luchtgaten bovenin de zijkanten en in het deksel. Maak de opvangbak. Laat de onderste emmer zonder gaten. Leg er een steen of blokje in en zet daarop een doorboorde emmer. Zo blijft er onder de werkbak ruimte voor vocht. Plaats een stukje gaas of een takje schuin tegen de rand, zodat wormen die naar beneden vallen weer omhoog kunnen kruipen. Richt de eerste werkbak in. Leg onderin de doorboorde emmer een laag gescheurd karton, papier of blad. Maak het materiaal vochtig, zoals een uitgeknepen spons. Meng er een handje compost door en voeg de compostwormen toe. Begin met een beetje voer. Leg enkele stukjes ongekookte groente of fruit op het vochtige materiaal. Dek ze af met wat karton of blad. Geef pas opnieuw eten als het vorige voer grotendeels is verdwenen. Voeg de tweede werkbak later toe. Zet de andere doorboorde emmer op de eerste zodra die goed gevuld is. Doe er vochtig karton en vers voer in. Zorg dat de bodem contact maakt met het materiaal eronder, zodat de wormen door de gaten naar boven kunnen kruipen. Sluit de bovenste emmer af met het deksel. Welke wormen en welk afval gebruik je? Kies compostwormen, zoals de tijgerworm. Deze leven tussen verteerde plantenresten en zijn geschikt voor een wormenbak. Gewone regenwormen die je in tuinaarde vindt, zijn daarvoor niet geschikt. Je kunt compostwormen kopen of ze uit een gezonde compostbak halen als je zeker weet welke wormen het zijn. Voer kleine stukjes ongekookte groente en fruit. Ook koffiedik, papieren koffiefilters en gedroogde, geplette eierschalen kunnen erbij. Laat vlees, vis, olie, saus en bereide etensresten weg. Ook honden- en kattenpoep horen niet in de bak. Vocht, temperatuur en de eerste compost Zet de zelfgemaakte wormenbak uit de felle zon en zorg dat hij in de winter vorstvrij blijft. Buiten beschermt het deksel tegen regen. Controleer af en toe de onderste emmer en giet opgehoopt vocht weg, zodat de werkbak niet in het vocht komt te staan. Ruikt de bak sterk? Dan is hij vaak te nat of krijgt hij te veel voer. Stop tijdelijk met voeren, voeg droog karton toe en maak verstopte gaatjes vrij. Is het materiaal juist droog, maak het dan licht vochtig. Wanneer de onderste werkbak donkere, kruimelige compost bevat en de meeste wormen naar de bak erboven zijn verhuisd, kun je de compost oogsten. Achtergebleven wormen zet je terug in de actieve bak. De lege emmer kun je daarna opnieuw als bovenste werkbak gebruiken.

Een bladvanger voor de regenpijp houdt bladeren en takjes tegen voordat ze verder in de afvoer terechtkomen. Je plaatst hem bij de opening van de dakgoot of tussen twee delen van de regenpijp. Zo verklein je de kans op verstopping, maar je moet de bladvanger zelf wel regelmatig schoonmaken. Welke bladvanger voor je regenpijp kies je? Er zijn verschillende soorten bladvangers. Het verschil zit vooral in de plek waar ze het blad tegenhouden en hoe je het verwijdert. Bladvanger in de regenpijp: een onderdeel met een rooster of opening dat blad uit het stromende water haalt. Je kunt het vuil vanaf de buitenkant verwijderen. Regenwaterklep met bladvanger: een klep in de regenpijp die je opent om opgehoopt blad weg te halen. De precieze werking verschilt per model. Rooster in de dakgoot: een bolvormig rooster boven de opening naar de regenpijp. Het houdt grof vuil al tegen voordat het de pijp ingaat. Een rooster in de dakgoot is eenvoudig te plaatsen, maar je moet erbij kunnen om het schoon te maken. Een model lager in de regenpijp is vaak makkelijker bereikbaar. Bij een open bladafscheider kan vuil of water naar buiten komen. Plaats die daarom niet vlak boven een plek waar je dat niet wilt, zoals een looppad. Materiaal en maat van de bladvanger Bladvangers zijn onder meer verkrijgbaar in pvc, zink, koper en roestvast staal. Een pvc-uitvoering past vaak goed bij een kunststof regenpijp. Bij een zinken of koperen pijp kun je een bladvanger van hetzelfde materiaal kiezen, zodat de onderdelen en het uiterlijk bij elkaar passen. De maat is minstens zo belangrijk als het materiaal. Meet de buitendiameter van een ronde regenpijp en kies een bladvanger die daarop aansluit. Veelvoorkomende maten zijn ongeveer 70, 80 en 100 millimeter, maar een pijp kan een andere maat hebben. Bij een vierkante regenpijp heb je een passend vierkant model of een geschikte overgang nodig. Let ook op de aansluiting aan de boven- en onderkant. Niet elk onderdeel schuift op dezelfde manier over of in de pijp. Een slechte aansluiting kan lekkage geven. Een bladvanger in de regenpijp plaatsen Een bladvanger tussen twee pijpdelen plaatsen vraagt iets meer werk dan een rooster in de dakgoot zetten. Bij een kunststof regenpijp met schuifverbindingen werkt het meestal zo: Kies een plek waar je de bladvanger goed kunt bereiken en waar eventueel vuil naar buiten mag komen. Maak de aansluiting los en verwijder zo nodig een stuk van de regenpijp. Meet eerst hoeveel ruimte de bladvanger tussen de pijpdelen inneemt. Schuif de bladvanger in de juiste richting tussen de pijpdelen. Volg daarbij de aansluitingen en eventuele pijl op het product. Zet de pijp weer vast en giet water in de afvoer om te zien of het doorloopt en de aansluitingen dicht zijn. Bij gelijmde verbindingen of een metalen regenpijp kan de montage lastiger zijn. Laat het werk uitvoeren door een vakman als pijpdelen moeten worden gesoldeerd of als je er niet veilig bij kunt. Zo houd je de bladvanger vrij van vuil Haal opgehoopt blad met de hand of een klein borsteltje weg. Doe dat vooral in de herfst en na een periode met veel wind. Staat er een boom dicht bij de dakgoot, dan kan vaker schoonmaken nodig zijn. Ook met een bladvanger kunnen kleine deeltjes, zoals zand en fijne naalden, door de afvoer spoelen. Een vol rooster kan juist de waterstroom blokkeren. Stroomt er water langs de buitenkant van de bladvanger of loopt de goot over, maak hem dan schoon en kijk of het water weer goed wegloopt.

Een sedumdak aanleggen doe je door eerst de draagkracht en dakbedekking te beoordelen. Daarna breng je beschermende lagen, drainage, substraat en sedummatten aan. Geef het sedum na het leggen goed water. Op een geschikt plat dak kun je dit vaak zelf doen; voor een schuin dak of een dak met twijfels over de draagkracht is hulp van een specialist verstandig. Is jouw dak geschikt voor een sedumdak? Een plat dak van een schuur, garage of uitbouw kan geschikt zijn, maar dat hangt af van de constructie en de staat van de dakbedekking. Een groen dak blijft namelijk niet altijd even zwaar: na regen bevat het veel meer water dan in droge toestand. Een sedumdak kan verzadigd met water ongeveer 80 kilo per vierkante meter wegen. Het gewicht verschilt per pakket. Tel ook het gewicht van grind, eventuele tegels en andere belasting op het dak mee. Kan de constructie dit dragen? Een constructeur kan dat beoordelen aan de hand van de dakopbouw en bouwtekeningen. De dakbedekking moet waterdicht en in goede staat zijn. Laat lekkages of beschadigingen eerst repareren. Ook de afvoer moet goed werken: overtollig water mag niet op het dak blijven staan. Wat heb je nodig om een sedumdak aan te leggen? Voor een opbouw met losse lagen heb je meestal de volgende materialen nodig: Een beschermlaag en, als de dakbedekking niet wortelwerend is, een geschikte wortelwerende laag. Een drainagelaag die overtollig water naar de afvoer laat lopen. Substraat, de speciale groeilaag voor de planten. Sedummatten met voorgekweekte planten. Grof grind en een bladvanger of controleputje rond de afvoer. Verder zijn een bezem, een scherp mes en een tuinslang handig. Sommige pakketten combineren meerdere lagen in één mat of cassette. Dan heb je niet alle losse materialen nodig. Volg voor de laagvolgorde en aansluitingen de instructies van het gekozen systeem. Een sedumdak aanleggen in zes stappen 1. Maak het dak schoon. Veeg bladeren, takjes en vuil weg. Verwijder scherpe voorwerpen die de dakbedekking of beschermlaag kunnen beschadigen. Zorg dat je veilig bij het dak kunt en leg geen zware stapels materiaal op één plek. 2. Breng de beschermende lagen aan. Leg de beschermlaag over de dakbedekking. Is de dakbedekking niet wortelwerend, gebruik dan ook een wortelwerende laag die geschikt is voor het dak. Werk de naden en aansluitingen zorgvuldig af, zodat de dakbedekking beschermd blijft. 3. Leg de drainage. Verdeel de drainagelaag over het dak. Deze laag helpt overtollig water af te voeren en voorkomt dat de planten langdurig in het water staan. Houd de dakafvoer bereikbaar en maak de benodigde opening zonder de dakbedekking te beschadigen. 4. Maak ruimte rond de afvoer en dakranden. Plaats een controleputje of bladvanger bij de afvoer en leg daar grof grind omheen. Een grindstrook langs dakranden, muren en doorvoeren houdt die plekken vrij van begroeiing. Het grind telt mee als belasting van het dak. 5. Verdeel het substraat en leg de sedummatten. Breng een gelijkmatige laag groendaksubstraat aan. Rol de sedummatten uit en leg ze strak tegen elkaar, zonder ze op elkaar te laten overlappen. Snijd de matten op maat rond randen en doorvoeren. Gebruik geen gewone potgrond: die is niet bedoeld als groeilaag voor een sedumdak. 6. Geef direct water. Maak de matten en de onderliggende groeilaag na het leggen goed vochtig. Vooral tijdens droog weer hebben de planten in de eerste periode extra water nodig om in het substraat te wortelen. Voel of ook de laag onder de mat vochtig is. Sedum op een schuin dak leggen Ook op een schuin dak kun je een sedumdak aanleggen, maar de opbouw moet passen bij de helling. De lagen kunnen anders naar beneden schuiven en water stroomt sneller weg. Daardoor kan het bovenste deel van het dak sneller uitdrogen. Bij een helling vanaf ongeveer 15 graden is extra bescherming tegen afschuiven vaak nodig, bijvoorbeeld met een geschikt raster of bevestigingssysteem. De precieze grens hangt af van het gekozen pakket. Voor een steile helling is een ontwerp op maat verstandig. Leg sedummatten niet rechtstreeks op dakpannen. Een groendak heeft een stabiele, waterdichte ondergrond nodig. Laat een dakdekker beoordelen welke aanpassing bij jouw pannendak mogelijk is. Wanneer kun je het beste een sedumdak aanleggen? Het voorjaar en najaar zijn meestal fijne momenten om sedum te leggen. De temperatuur is dan vaak mild en er valt geregeld regen, waardoor de planten kunnen wortelen. In de zomer kan het ook, maar tijdens warm en droog weer moet je meer water geven. Stel de aanleg bij vorst, sneeuw of harde wind liever uit: de ondergrond is dan moeilijker te bewerken en werken op het dak kan onveilig zijn. Zelf leggen of laten aanleggen? Zelf leggen is vooral een optie bij een goed bereikbaar, plat dak waarvan de draagkracht en dakbedekking al in orde zijn. Een compleet pakket maakt het makkelijker om passende lagen te kiezen. Zelf aanleggen bespaart arbeidskosten, maar je bent zelf verantwoordelijk voor een goede uitvoering en veilig werken op hoogte. Laat het werk liever uitvoeren als het dak steil of moeilijk bereikbaar is, als er veel doorvoeren zijn of als de dakbedekking eerst moet worden aangepast. Een specialist kan ook adviseren over de aansluitingen en afwatering. Veelgestelde vragen over een sedumdak aanleggen Wat kost een sedumdak per vierkante meter?Dat hangt af van het pakket, de oppervlakte en de vraag of je het zelf legt. Reken naast de sedummatten en onderlagen ook op kosten voor grind, levering en eventuele aanpassingen aan het dak. Bij professionele aanleg komen daar arbeidskosten bij. Heb je een vergunning nodig?Dat hangt af van de situatie en eventuele wijzigingen aan het dak. Ga je de constructie aanpassen of woon je in een monument, dan kunnen extra regels gelden. Via het Omgevingsloket kun je nagaan wat voor jouw adres geldt. Is er subsidie voor een sedumdak?Sommige gemeenten of waterschappen geven subsidie voor groene daken. De voorwaarden en bedragen verschillen per regeling. Vaak moet je de aanvraag indienen voordat je begint en moet het dak aan eisen voor waterberging of oppervlakte voldoen. Meet je dak op voordat je een pakket bestelt en trek de ruimte voor grindstroken en doorvoeren van het plantoppervlak af. Zo bestel je niet alleen genoeg sedum, maar blijft ook de afvoer bereikbaar.

Een permacultuur moestuin is een moestuin die je zo inricht dat planten, bodem en dieren elkaar waar mogelijk ondersteunen. Je beschermt de bodem, kiest verschillende eetbare planten en gebruikt de ruimte slim. Zo kweek je groenten en kruiden met aandacht voor de natuur, al blijft regelmatig onderhoud nodig. Je kunt klein beginnen, met een moestuinbed of enkele bakken. Het ontwerp groeit mee met wat je leert over de zon, de grond en de planten in jouw tuin. Zo maak je een ontwerp voor je permacultuur moestuin Begin niet met een lange plantenlijst, maar met de plek zelf. Kijk waar de zon schijnt, waar de wind staat en welke delen van de tuin snel uitdrogen of juist lang nat blijven. Een zonnige plek is geschikt voor veel groenten. Bladgroenten, zoals sla, kunnen ook met wat minder zon toe. Teken daarna een eenvoudig plan. Leg planten die je vaak oogst, zoals kruiden en sla, dicht bij je keuken of terras. Een fruitstruik of vaste groente kan verder weg staan. Zorg voor paadjes, zodat je overal bij kunt zonder op de grond tussen de planten te lopen. Zo blijft de bodem luchtiger. Zet hoge planten en klimrekken bij voorkeur aan de noordkant van een bed. Dan nemen ze minder licht weg van lagere gewassen. Schaduw kan juist handig zijn voor sla op een warme plek, maar vruchtgewassen zoals tomaten hebben veel zon nodig. Maak je bedden niet breder dan je makkelijk kunt bereiken. Een rechthoekig bed is prima: een spiraal of een bijzondere vorm is geen vereiste voor permacultuur. Een gezonde bodem als basis In een permacultuur moestuin probeer je de bodem zo min mogelijk te verstoren. Spit daarom niet elk jaar het hele bed om. Laat wortels van gezonde planten na de oogst waar mogelijk in de grond en knip het bovenste deel af. Bodemdieren en schimmels helpen het plantenmateriaal af te breken. Een laag rijpe compost op de grond levert organisch materiaal en voedingsstoffen. Hoeveel je nodig hebt, hangt af van de grond en de gewassen. Begin met een dunne laag en kijk hoe je planten groeien. Meer compost is niet altijd beter: een teveel kan leiden tot een overschot aan voedingsstoffen. Bedek open grond met mulch, zoals bladeren of een dun laagje droog gras. Mulch helpt de bodem vochtig te houden en remt de groei van onkruid. Schuif de laag rond jonge zaailingen wat opzij, zodat ze licht en ruimte krijgen. Op natte plekken kan dikke mulch slakken schuilruimte geven. Kijk daarom geregeld onder de laag en pas de hoeveelheid aan. Is de grond sterk verdicht, dan kun je die bij de aanleg voorzichtig losmaken met een spitvork, zonder de lagen helemaal om te keren. Gebruik bij twijfel over bodemverontreiniging schone grond in een bak met een geschikte bodemafscheiding, of laat de grond onderzoeken voordat je eetbare gewassen teelt. Welke planten passen in een permacultuur moestuin? Een combinatie van eenjarige en meerjarige planten geeft afwisseling. Eenjarige groenten, zoals sla en courgette, zaai of plant je opnieuw. Meerjarige planten komen meerdere jaren terug en krijgen daarom een vaste plek in het ontwerp. Meerjarige groenten: rabarber, eeuwige moes en zuring. Geef ze ruimte om te groeien, ook als de planten bij aankoop nog klein zijn. Eenjarige groenten: sla, courgette, wortel en boerenkool. Kies vooral soorten die je graag eet en waarvoor je voldoende zon hebt. Kruiden: bieslook, tijm en peterselie zijn handig dicht bij een pad, zodat je er gemakkelijk van kunt knippen. Fruit: een bessenstruik kan een vaste plek krijgen aan de rand van de moestuin. Bloeiende planten: bijvoorbeeld goudsbloem tussen de groenten. Bloemen kunnen bestuivers en andere insecten aantrekken. Let op de ruimte die een plant later nodig heeft. Rabarber wordt groot en aardpeer kan zich sterk uitbreiden. Zet zulke planten niet midden in een klein bed dat je ook voor jaarlijkse teelt wilt gebruiken. Controleer bij bijzondere eetbare planten welk deel eetbaar is. Van rabarber gebruik je bijvoorbeeld de stelen, niet de bladeren. Planten combineren en gewassen afwisselen Bij combinatieteelt groeien verschillende gewassen naast elkaar. Dat kan de ruimte beter benutten. Zaai bijvoorbeeld sla tussen jonge koolplanten: de sla is vaak al geoogst voordat de kool veel ruimte inneemt. Zet peultjes bij een klimrek en gebruik de ruimte ernaast voor een lager gewas. Verwacht niet dat een plantencombinatie alle plagen voorkomt. Een gevarieerd bed kan dieren aantrekken, maar ook daarin kunnen bladluizen of slakken voorkomen. Ruimte, licht en water zijn minstens zo belangrijk als welke planten naast elkaar staan. Wissel eenjarige gewassen van plek. Zet bijvoorbeeld niet steeds kool op hetzelfde stuk, maar gebruik dat bed later voor een andere gewasgroep. Dit helpt de opbouw van sommige bodemziekten en plagen te beperken. Houd op een simpel tuinplan bij waar je wat hebt geteeld. Meerjarige planten laat je op hun vaste plek staan. Erwten en bonen kunnen met behulp van bacteriën stikstof uit de lucht binden. Dat maakt extra bemesting niet automatisch overbodig en betekent ook niet dat elk volgend gewas genoeg voeding krijgt. Kijk naar de groei van je planten en de toestand van de grond. Water geven en dieren ruimte bieden Geef jonge planten en pas gezaaide bedden regelmatig water zolang ze nog niet goed geworteld zijn. Voel met je vinger onder de mulch of de grond droog is. Geef liever water bij de wortels dan over het blad. Op die manier komt het water terecht waar de plant het nodig heeft. Planten in potten en bakken drogen sneller uit dan planten in volle grond. Gebruik potten met gaten in de bodem, zodat overtollig water weg kan. Op een balkon of dakterras zijn kruiden, sla en andere compacte groenten geschikt. Een grote fruitstruik of rabarber vraagt juist meer wortelruimte. Laat ook plek voor dieren. Bloemen trekken bestuivers aan en tussen afgevallen bladeren kunnen nuttige insecten schuilen. Lieveheersbeestjes en hun larven eten bijvoorbeeld bladluizen. Een tuin met meer leven is niet vrij van schade, maar biedt wel ruimte aan natuurlijke vijanden van plagen. Onderhoud en veelgemaakte fouten Een moestuin volgens permacultuur vraagt observatie. Haal onkruid weg voordat het je jonge groenten verdringt, oogst regelmatig en kijk of planten last hebben van droogte of vraat. Laat gezond plantenmateriaal waar passend liggen als bodembedekking of gebruik het voor compost. Deze fouten maken een start vaak lastiger dan nodig: Te groot beginnen. Start met één bereikbaar bed. Je ontdekt dan hoeveel tijd het zaaien, oogsten en onderhouden kost. Te dicht planten. Kleine plantjes hebben later veel meer ruimte nodig. Geef vooral courgette, kool en vaste planten voldoende plek. Alle grond dik bedekken. Jonge zaailingen kunnen moeite hebben om door een dikke mulchlaag te groeien. Houd hun rijtjes vrij. Meerjarige planten op een tijdelijke plek zetten. Verplanten kan lastig zijn als ze eenmaal groot zijn. Bedenk vooraf waar ze mogen blijven staan. Geen rekening houden met licht. Een klimrek of struik kan een deel van de moestuin beschaduwen. Gebruik die schaduw bewust in plaats van er zonminnende groenten achter te zetten. Permacultuur kan na verloop van tijd werk schelen, bijvoorbeeld doordat vaste planten terugkomen en mulch onkruid remt. De aanleg vraagt wel planning en niet ieder jaar geeft dezelfde oogst. Veelgestelde vragen over een permacultuur moestuin Wat is het verschil tussen permacultuur en biologisch moestuinieren?Bij biologisch moestuinieren vermijd je onder meer synthetische bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Permacultuur kijkt daarnaast naar het ontwerp van de hele moestuin: hoe bodem, planten, dieren en de manier waarop je de tuin gebruikt op elkaar aansluiten. De twee manieren kunnen goed samengaan. Wat zijn de drie principes van permacultuur?Vaak worden zorg voor de aarde, zorg voor mensen en eerlijk delen genoemd. In de moestuin zie je dat bijvoorbeeld terug in bodembescherming, voedsel voor jezelf en het delen van een overschot aan oogst of zaden. Welke bemesting gebruik je in een permacultuur moestuin?Rijpe compost is een praktische basis voor veel groentebedden. Stem de hoeveelheid af op de bodem en de planten. Sommige gewassen hebben meer voeding nodig dan andere; voeg niet automatisch grote hoeveelheden toe. Welke planten hebben weinig compost nodig?Kruiden die van een voedselarme, goed doorlatende grond houden, zoals tijm, hebben meestal weinig compost nodig. Geef ze liever een zonnige plek waar water goed weg kan. Jonge planten en groenten die veel groeien hebben vaak andere behoeften. Welke groenten kun je beter niet dicht bij elkaar zetten?Voor veel combinaties bestaan tuinregels, maar het effect is niet altijd duidelijk. Een praktischere reden om planten uit elkaar te houden is concurrentie om ruimte en licht. Zet bijvoorbeeld geen hoge bonen voor een zonminnende tomaat als de bonen het licht wegnemen. Begin met een plek die je goed kunt bereiken en een paar gewassen die je graag eet. Noteer na het seizoen wat goed groeide en verplaats of verander het volgende jaar wat minder goed werkte.

Een regenpijp voert regenwater van het dak via de dakgoot of een dakafvoer naar beneden. Het water gaat bijvoorbeeld naar een ondergrondse afvoer of een plek waar het in de bodem kan trekken. Welke regenpijp je nodig hebt, hangt af van de aansluiting op de dakgoot, de hoeveelheid water die van het dak komt en het materiaal dat je mooi en praktisch vindt. Een goed passende hemelwaterafvoer helpt voorkomen dat water langs de gevel loopt of zich rond de fundering verzamelt. Ook bij een groen dak is een goede afvoer nodig: wanneer het dak verzadigd raakt, moet overtollig water weg kunnen. Welke regenpijp past bij jouw dak? Bij het vervangen van een regenpijp is de bestaande uitloop van de dakgoot een logisch startpunt. Meet de aansluiting op en kies een buis en hulpstukken die daarop passen. Een ronde regenpijp met een diameter van 80 mm is een veelgebruikte maat. Er zijn ook ronde buizen van bijvoorbeeld 60, 70 en 100 mm en vierkante uitvoeringen. De bestaande maat is niet altijd automatisch de beste keuze. Als de dakgoot bij flinke regen vaak overloopt, kan de afvoer te weinig capaciteit hebben of verstopt zijn. Ook het dakoppervlak, de vorm van het dak en het aantal afvoerpunten spelen mee. Laat bij terugkerende problemen beoordelen of de diameter en het aantal afvoeren geschikt zijn. Een ronde buis is gebruikelijk, maar een vierkante regenpijp kan mooi aansluiten bij een strakke gevel. Voor beide vormen zijn passende bochten, verbindingen en beugels nodig. Meet bij een vierkante buis de breedte en hoogte van de aansluiting. Pvc, zink of aluminium: welk materiaal kies je? Het materiaal bepaalt niet alleen het uiterlijk van de regenpijp. Ook het gewicht, de manier van monteren en de mogelijkheden voor reparatie verschillen. Pvc: een lichte kunststof die niet roest en weinig onderhoud vraagt. Pvc is gemakkelijk op maat te zagen en verkrijgbaar in verschillende kleuren. Een nadeel is dat kunststof door zonlicht en veroudering bros kan worden. Zink: een metalen afvoer met een rustige, grijze uitstraling. Zink vormt buiten een beschermend laagje en is recyclebaar. Het materiaal vraagt passende verbindingen en kan beschadigd raken door stoten. Aluminium: een relatief licht metaal dat vaak met een gekleurde coating verkrijgbaar is. Het past goed bij een moderne gevel. Een beschadigde coating kan zichtbaar blijven, dus zorgvuldig monteren is belangrijk. Voor een duurzame keuze telt ook of je een bestaande pijp kunt herstellen in plaats van helemaal vervangen. Vervang je de afvoer wel, voer het oude materiaal dan gescheiden af volgens de regels van je gemeente. Onderdelen van een hemelwaterafvoer Een regenpijp bestaat meestal uit meer dan een rechte buis. Met de juiste onderdelen sluit je de afvoer aan op de dakgoot en leid je hem langs de gevel naar beneden. Bochten: brengen de buis van de uitloop naar de muur of leiden hem om een uitstekende gevelrand. Beugels: houden de buis op zijn plaats tegen de gevel. Verbindingsmoffen: verbinden twee buisdelen wanneer die niet rechtstreeks in elkaar passen. Vergaarbak: vangt water uit een uitloop op en leidt het naar de regenpijp, bijvoorbeeld bij een plat dak. Voor een zinken buis kan een wrong worden gebruikt: een ring die samen met de beugel voorkomt dat de buis naar beneden zakt. Een bladvanger kan helpen om bladeren uit de verdere afvoer te houden, maar vraagt wel regelmatig schoonmaken. Een regenpijp plaatsen of vervangen Werk van boven naar beneden en zorg dat elk onderdeel past bij het gekozen materiaal en de diameter. Een vervanging ziet er in grote lijnen zo uit: Meet de bestaande situatie. Noteer de maat van de dakgootuitloop, de afstand tot de gevel en de plaats van de afvoer onderaan. Kies de onderdelen. Naast rechte buisdelen heb je vaak bochten, beugels en een verbinding voor de onderzijde nodig. Monteer de beugels. Zet ze stevig vast in een geschikte ondergrond en plaats ze zo dat de buis recht langs de gevel loopt. Plaats de buisdelen. Sluit de bovenkant aan op de dakgoot en verbind de delen volgens de montagewijze van het gekozen systeem. Test de afvoer. Laat water door de dakgoot lopen en kijk of het bij de verbindingen lekt en onderaan goed wegloopt. Werk je op hoogte, gebruik dan een stabiele ladder en laat lastige aansluitingen liever door een vakman uitvoeren. Bij zink kunnen verbindingen per systeem verschillen. Sommige onderdelen worden in elkaar geschoven, terwijl andere aansluitingen vakwerk zoals solderen vragen. Waar komt het water uit de regenpijp terecht? Een regenpijp kan uitkomen op een ondergrondse hemelwaterafvoer, die het water verder afvoert. Het water kan ook naar een geschikte plek in de tuin worden geleid, waar het de bodem in trekt. Daarnaast kun je een regenton op de afvoer aansluiten. Laat een buis niet zomaar vlak naast de gevel in de grond eindigen. Als het water daar blijft staan, kan de grond te nat worden en kan vocht tegen de fundering komen. Een oplossing waarbij water in de bodem trekt, moet voldoende ruimte hebben en passen bij de bodem en de afstand tot het huis. Of je regenwater op straat of op een openbare afvoer mag laten uitkomen, verschilt per situatie en gemeente. Vraag dit na bij je gemeente voordat je de uitloop verandert. Dat geldt ook wanneer je een bestaande aansluiting op het riool wilt loskoppelen. Verstoppingen en schade herkennen Loopt water tijdens een bui over de dakgoot of langs de buitenkant van de buis? Dan kan er een verstopping zitten in de goot, de uitloop of de regenpijp. Bladeren en ander vuil hopen zich vooral op bij bochten en aansluitingen. Verwijder zichtbaar vuil uit de dakgoot en spoel de afvoer voorzichtig door met water. Een bereikbaar buisdeel kun je zo nodig losmaken om het schoon te maken. Blijft het water staan of zit de verstopping onder de grond, dan kan een ontstoppingsbedrijf de oorzaak opsporen. Een losse verbinding kun je soms opnieuw passend vastzetten. Bij een beschadigd pvc-deel is vervangen vaak een nette oplossing; gebruik daarvoor een passend buisdeel en de verbindingen die bij het systeem horen. Een gat of scheur in zink vraagt vaak om een vakkundige reparatie of vervanging van het beschadigde stuk. Een tijdelijke reparatietape kan een kleine lekkage overbruggen, maar is geen blijvende oplossing. Veelgestelde vragen over de regenpijp Hoe lang gaat een pvc-regenpijp mee? Een pvc-afvoer kan lang meegaan, maar de levensduur hangt af van de kwaliteit, de blootstelling aan zon en eventuele beschadigingen. Wordt de buis bros, scheurt hij of blijven verbindingen lekken, dan is vervangen verstandig. Wat is een alternatief voor een regenpijp? Een regenketting kan water zichtbaar van de dakgoot naar beneden leiden. Die past vooral op een beschutte plek met een geschikte opvang of afvoer eronder. Bij wind en harde regen kan water naast de ketting spatten, waardoor deze minder geschikt is dicht bij een gevel die droog moet blijven. Kan een regenpijp gewoon de grond in? De buis kan ondergronds op een afvoersysteem aansluiten, maar het uiteinde zomaar in de grond steken is geen goede afvoer. Het water moet verder kunnen wegstromen of op een geschikte plek in de bodem kunnen trekken. Hoe vaak moet je een regenpijp schoonmaken? Kijk regelmatig of water goed wegloopt, vooral nadat bladeren van de bomen zijn gevallen. Hoe vaak schoonmaken nodig is, hangt af van de hoeveelheid blad en vuil rond het dak. Een controle tijdens een flinke regenbui laat snel zien of de afvoer lekt of overloopt. Begin bij vervanging met het opmeten van de dakgootuitloop en bepaal waar het water onderaan naartoe moet. Zo kies je niet alleen een buis die bij de gevel past, maar ook een regenpijp die het water goed kan afvoeren.

Een sedumdak is een dak met een laag vetplantjes die goed tegen zon en droge periodes kunnen. Onder de planten liggen verschillende lagen die water afvoeren en de wortels ruimte geven. Zo krijgt een plat of licht hellend dak een groene uitstraling en kan het een deel van het regenwater vasthouden. Een sedumdak is relatief licht in vergelijking met een daktuin, maar niet ieder dak kan het gewicht dragen. Vooral het gewicht van een natte dakbedekking is bepalend bij de keuze. Hoe is een sedumdak opgebouwd? Een sedumdak is een extensief groen dak: een dak met lage beplanting en een betrekkelijk dunne groeilaag. Het is vooral bedoeld om naar te kijken, niet om als tuin te gebruiken. Een systeem met sedummatten bestaat meestal uit deze onderdelen: Beschermlaag en eventueel wortelwering: beschermen de bestaande dakbedekking. Wortelwering is nodig als de dakbedekking zelf niet voldoende wortelwerend is. Drainagelaag: voert overtollig water af en kan, afhankelijk van het systeem, ook water vasthouden. Substraat: een speciaal samengesteld groeimengsel waarin de wortels groeien. Het is geen gewone tuinaarde. Sedummatten: matten waarin de vetplantjes al groeien. Er zijn ook cassettes waarin de planten en groeilagen samen zitten. Die worden doorgaans op een beschermdoek geplaatst. De precieze opbouw en dikte verschillen per systeem. Een pakket met extra ruimte voor verschillende soorten planten heeft bijvoorbeeld vaak een dikkere groeilaag dan een lichtgewichtpakket. Is jouw dak geschikt voor sedum? Een plat dak van een uitbouw, garage of schuur kan geschikt zijn, maar de constructie en de staat van de dakbedekking bepalen of het echt kan. Ook op een hellend dak is sedum mogelijk. Daar zijn afhankelijk van de helling extra voorzieningen nodig om te voorkomen dat de lagen verschuiven. Het dak moet het gewicht van het systeem kunnen dragen wanneer het volledig nat is. Daarbij tellen ook andere belastingen mee, zoals sneeuw en eventueel aanwezige zonnepanelen. Laat bij twijfel een constructeur of dakdeskundige beoordelen wat jouw dak aankan. De bestaande dakbedekking moet waterdicht en in goede staat zijn. Een groen dak maakt een lekkend dak niet vanzelf waterdicht. Moet de dakbedekking binnenkort worden vervangen, dan is het praktisch om dat te doen voordat er beplanting op komt. Ook de ligging speelt mee. Sedum groeit het best op een lichte plek. In diepe schaduw blijft de groei vaak achter en kan mos de overhand krijgen. Rond afvoeren, dakranden en doorvoeren is ruimte nodig voor een goede afwerking en bereikbaarheid. Hoe ziet een sedumdak eruit? Sedum is er in verschillende soorten en kleuren. De kleine, dikke blaadjes slaan water op. Het dak blijft daardoor ook in drogere perioden beplant, al kunnen de planten verkleuren of minder vol worden. Het uiterlijk verandert met de seizoenen. Sommige soorten kleuren roodachtig bij kou of droogte. Tijdens de bloei verschijnen kleine bloemen die insecten kunnen bezoeken. Een mat met meerdere sedumsoorten geeft meestal meer afwisseling dan een dak met één soort. Wil je een dak dat ook plaats biedt aan andere planten, dan vraagt dat vaak om een andere of dikkere groeilaag. Het gewicht neemt daardoor toe. De keuze hangt dus niet alleen af van het gewenste uiterlijk, maar ook van wat de dakconstructie kan dragen. Wat levert de beplanting op? Een sedumdak houdt een deel van de neerslag vast in de planten en de groeilaag. Een ander deel stroomt vertraagd naar de afvoer. Dat kan helpen om de afvoer tijdens een regenbui te ontlasten. Is het pakket al verzadigd, dan kan het minder extra water opnemen. De planten en onderliggende lagen schermen de dakbedekking af van direct zonlicht en grote temperatuurschommelingen. Dat kan bijdragen aan een langere levensduur van de dakbedekking. Het resultaat hangt wel af van de kwaliteit en staat van het dak. Op warme dagen kan een begroeid dak minder sterk opwarmen dan een kaal donker dak. Ook biedt bloeiend sedum voedsel aan insecten. De bijdrage aan de biodiversiteit is afhankelijk van de gebruikte planten en de omgeving. Een groen dak kan geluid dempen en enige extra isolatie geven, maar is geen vervanging voor goede dakisolatie. De kosten, het extra gewicht en de aandacht die de beplanting nodig heeft, maken het niet voor ieder dak de beste keuze. Wat kost een sedumdak? Voor een eenvoudig pakket met sedummatten begint het materiaal als richtlijn rond €42 per vierkante meter. Dat is geen totaalprijs: onderdelen zoals wortelwerende folie, randprofielen en grind kunnen extra kosten. Kies je voor professionele plaatsing, dan komen daar arbeidskosten bij. De uiteindelijke prijs hangt onder meer af van het oppervlak, de bereikbaarheid van het dak en het gekozen systeem. Een pakket met cassettes of een dikkere groeilaag kan meer kosten. Ook een dak met veel afvoeren, koepels of andere onderbrekingen vraagt meer materiaal en afwerking. Een klein, eenvoudig plat dak is soms zelf te voorzien van sedum, terwijl een schuin of lastig bereikbaar dak vaker werk voor een vakman is. Subsidie voor een sedumdak Voor een sedumdak is soms subsidie beschikbaar via de gemeente, provincie of het waterschap. De regeling en voorwaarden verschillen per woonplaats. Zo kan een regeling eisen stellen aan het oppervlak, de wateropslag of het soort beplanting. De bijdrage verschilt per regeling en is niet vanzelfsprekend. Informeer bij je gemeente of waterschap welke voorwaarden gelden en of je de aanvraag moet doen voordat het werk begint. De Energiesubsidiewijzer van Milieu Centraal kan helpen om lokale regelingen te vinden. Veelgestelde vragen over een sedumdak Kun je op een sedumdak lopen?Een sedumdak is niet bedoeld als terras of dagelijkse looproute. Incidenteel betreden is meestal mogelijk, maar veelvuldig lopen beschadigt de planten. Voor een vaste looproute zijn aparte staptegels of een andere beloopbare voorziening nodig. Kunnen zonnepanelen op een sedumdak staan?Ja, die combinatie is mogelijk als het dak sterk genoeg is voor beide systemen. De panelen en hun bevestiging beïnvloeden wel de hoeveelheid zon en regen die de planten krijgen. Is een sedumdak groen in de winter?Veel sedumsoorten behouden hun blad, maar de kleur verandert vaak. Het dak kan in de winter daardoor groener, roder of bruiner zijn dan in de zomer. Is sedum hetzelfde als een daktuin?Nee. Een sedumdak heeft meestal lage planten en een dunne groeilaag. Een daktuin kan grotere planten en een zitplek hebben en vraagt daardoor doorgaans om een stevigere dakconstructie. Een geschikt dak met voldoende licht en draagkracht is een goede basis. Daarna kun je een sedumpakket kiezen dat past bij het gewicht dat het dak mag dragen en het groene beeld dat je voor ogen hebt.